Số phận kỳ lạ của báu vật thời Nguyễn – Kỳ 3: Cổ khí tịch thu trước giờ xuất ngoại

Một số cổ khí đang lưu kho ở Bảo tàng Lịch sử Nước Ta tại TP.Hồ Chí Minh – Ảnh : Thái Lộc chụp lại

“Ông đến ngay “bảo tàng Sở thú” mà xem cổ khí Minh Mạng, họ vừa mới bày đó!”. Nhận được tin nhắn của anh bạn, tôi “bay” đến ngay Bảo tàng Lịch sử TP.HCM trong sự háo hức được xem những báu vật cứ tưởng đời mình chỉ được đọc trong sử sách… văn vật nhà Nguyễn.

Đó là năm trong số 33 cổ khí ” mang tư tưởng trị quốc ” của Nguyễn Thánh tổ nhà vua Minh Mạng, những hiện vật tưởng chừng chỉ nằm trong sử sách, nay suôn sẻ được tận mắt chiêm ngưỡng và thưởng thức .

Dịp đó ngay sau Tết Nhâm Dần, tôi bước vào gian cổ vật thời Nguyễn của bảo tàng, và đến ngay tủ mới bày đồ “Cổ khí Minh Mạng”. 

Bạn đang đọc: Số phận kỳ lạ của báu vật thời Nguyễn – Kỳ 3: Cổ khí tịch thu trước giờ xuất ngoại

Trong đó, bày năm cổ vật bằng đồng tuyệt đẹp với lớp ” ten ” xanh, tức ” lớp thời hạn ” phủ quanh mặt phẳng, gồm : ba chiếc đỉnh bốn chân, một chiếc cốc ba chân và một chiếc liễn ba chân .Các hiện vật đều có tên, được phỏng đúc theo phong thái ( cũng như tên gọi ) có từ thời Chu ; nhiều lớp hoa văn đúc nổi và những dòng chữ Hán khắc sâu. Đặc biệt, mỗi hiện vật đều khắc minh văn ngự chế của Thánh tổ Nhân nhà vua – Minh Mạng .Những cổ vật này thực ra ” không lạ lẫm ” với người rành văn hóa truyền thống lịch sử vẻ vang, bởi chúng được ghi rất rõ trong sử sách, thậm chí còn có cả hình vẽ, miêu tả đơn cử. Song, đây là lần tiên phong những cổ khí thuộc hàng bảo vật này ” trình làng “, trở thành dịp may cho mọi người tận mắt nhìn ngắm .Lời ra mắt bên trên đề rõ : ” Cổ khí là tên gọi chung của 33 loại cổ vật bằng đồng được vua Minh Mạng cho đúc vào năm 1839 phỏng theo những loại vật phẩm thời Tam Đại ở Trung Quốc ( thời Thương, thời Chu và thời Hán ) .Trên mỗi cổ khí có khắc những bài minh bằng chữ Hán lấy ý từ những tác phẩm tầm cỡ của Nho giáo hoặc những bài ngự chế của vua về tư tưởng hộ quốc an dân, răn dạy con cháu và những quan lại .Cổ khí được sử dụng để đặt trên những bàn thờ cúng trong mạng lưới hệ thống miếu thờ của triều Nguyễn như Thái miếu, Thế miếu, Hưng miếu, Triệu miếu, điện Phụng Tiên … và những nơi thờ cúng khác .Qua đó đã phản ánh phần nào tư tưởng lớn lao của vua Minh Mạng trong việc trị quốc, mong ước thiết kế xây dựng Đại Nam trở thành một nước thái bình, cường thịnh ” .Theo những tư liệu chúng tôi có được, ba chiếc đỉnh gồm : đỉnh tròn ba chân cao ( phỏng đỉnh Tử Phủ Cử cao 28 cm, nặng 5,6 kg ), đỉnh tròn ba chân thấp ( phỏng đỉnh Ung Công Giám cao 30 cm, nặng 14,2 kg ) và đỉnh vuông bốn chân ( phỏng đỉnh Văn Vương cao 29,3 cm, nặng 8,7 kg ) cùng chiếc cốc ba chân ( phỏng cốc Tử Ất cao 41,5 cm, nặng 6,9 kg ) và chiếc liễn ba chân ( phỏng liễn Ngữ cao 16 cm, nặng 6,3 kg ) .

Năm cổ khí tọa lạc ở Bảo tàng Lịch sử Nước Ta tại Thành Phố Hồ Chí Minh – Ảnh : THÁI LỘC

Thông điệp trị quốc

Tháng 11 năm Minh Mạng 19 ( 1838 ), nhà vua cho đúc bác cổ, sau gọi là cổ khí .

Sách Đại Nam thực lục ghi: “Vua rộng xem sách cổ, thấy chép loại đồ không giống nhau, gián hoặc có một vài bài minh, chữ nghĩa thiếu sót, không thể xét được, mới đem từ đỉnh Sách mệnh nhà Thương đến xe cưu nhà Hán 33 loại, giao cho quan có trách nhiệm chiểu theo hình dáng khắc đúc, đúc xong tự làm 33 bài minh, sai theo từng loại khắc vào.

Vua bảo bộ Công rằng : ” Trẫm làm ra đồ bác cổ, là muốn để lại, về sau truyền cho vĩnh viễn, xét ra vật phẩm đời Tam đại để lại, đến nay coi là cổ, thì biết đâu nghìn, muôn năm sau không coi ngày này là cổ, cũng như thời nay coi ở Tam đại ? ” .Vua lại nói : ” Chữ nghĩa đời xưa, nhiều chữ không hề hiểu được, như một chữ tất phải giải nhiều nghĩa mới hoàn toàn có thể hiểu được, bài minh ngự chế này trẫm dùng thể văn thời nay, cốt cho giản tiện dễ biết mà thôi, rồi đem bài minh phỏng theo đỉnh của Văn vương nhà Chu cho xem .

Văn rằng: “Làm theo vật, bắt chước người, nước dẫu cũ, mệnh đổi mới, trăm đời con cháu, muôn năm noi theo”. Lại đưa ra một bài minh văn cổ cho xem, để biết văn cổ lời văn phần nhiều mờ tối, không thể noi theo được”.

Xem thêm: Tổng hợp 5 kho sỉ hàng gia dụng lớn và uy tín tại Hà Nội – Blog Khởi Nghiệp

Ông Phạm Hữu Công, nguyên cán bộ Bảo tàng Lịch sử TP Hồ Chí Minh, là người thực thi luận án tiến sỹ về bảo vật Cửu đỉnh và cổ khí thời Minh Mạng. Ông Công cho biết những bài minh khắc trên cổ khí đề cập đến nhiều yếu tố mà nhà vua chăm sóc, nhất là việc làm trị nước .Ông nói : ” Điều tiên phong dễ nhận thấy là Minh Mạng đã đề cập đến rất nhiều yếu tố của con người và quốc gia buổi đương thời, đặc biệt quan trọng là những giải pháp tu thân, dụng nhân, trị nước .Những tư tưởng về những yếu tố này như : gần hiền xa nịnh, không đam mê tửu sắc, kính trời yêu dân, bắt chước thời cổ, thưởng phạt công minh, ngăn sự xa hoa, mong ước triều đại sống sót lâu bền hơn … được ghi trên những hiện vật … đã chứng tỏ rằng những sáng tạo độc đáo ấy có tầm quan trọng so với Minh Mạng và thực tiễn đã trở thành những tâm niệm sâu xa của ông. Các bài minh trên cổ khí đặc biệt quan trọng cũng hợp thành một mạng lưới hệ thống khá ngặt nghèo của một chủ trương quản lý … ” .

Tịch thu trước giờ xuất ngoại

Số lượng cổ khí được tạo tác có sự chênh lệch rất lớn giữa những sử liệu thời Nguyễn. Sách Đại Nam thực lục ghi : ” Tất cả 33 loại, mỗi loại đều 30 chiếc, tổng số 990 chiếc ” .Trong khi sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ : ” Có 33 thứ, mỗi thứ đúc 10 chiếc “, tức 330 chiếc. Dù vậy, trong mấy chục năm qua, cổ khí phần đông không thấy Open trên thị trường cổ vật, kể cả trong những bộ sưu tập lớn, khiến không ít thiếu tín nhiệm về số lượng chính thức được tạo tác .Cho đến lúc bấy giờ, ngoài 13 chiếc thuộc bộ sưu tập nói trên, Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế chiếm hữu 1 chiếc đào được sau này, có nghĩa số liệu ” chính thống ” hiện còn là 14 chiếc .Trở lại lô cổ khí của Bảo tàng Lịch sử TP. Hồ Chí Minh với số phận khá đặc biệt quan trọng : là đồ tịch thu khi đang trên đường tẩu tán ra quốc tế .Ông Hoàng Anh Tuấn, giám đốc kho lưu trữ bảo tàng, cho biết người tẩu tán cổ khí là một viên chức lãnh sự quán quốc tế. Có năng lực một số ít cổ khí đã ” chảy máu ” trót lọt. Đến đợt 13 cổ khí này, phía hải quan và công an đã kịp giữ lại .” Vụ đó cũng lớn lắm, một viên chức của lãnh sự quốc tế đem đi. Đáng tiếc kho lưu trữ bảo tàng chỉ giữ lại những cái đợt sau. Còn đi đợt trước như thế nào, có vẻ như đã có bước tiến chảy máu ra quốc tế rồi ” – ông Tuấn nói .Biết khá tường tận lô cổ khí nói trên, nhà nghiên cứu và điều tra văn hóa truyền thống Trần Đình Sơn cho biết số hiện vật trên vốn được thờ ở một lăng vua Nguyễn của Huế. Sau biến cố Mậu Thân 1968, Hội đồng Nguyễn Phước đã lấy về nhờ hoàng thái hậu Từ Cung cất giữ .Khoảng đầu thập niên 1970, một số ít di tích lịch sử xuống cấp trầm trọng cần tiền tu sửa, hội đồng này cùng đức Từ Cung đã bán lô cổ khí cho ông H.V.L., một nhà buôn đồ vật thời cổ xưa ở TP HCM, kèm theo chứng từ đóng dấu triện son của đức Từ Cung hẳn hoi. Sau 1975, ông H.V.L. đi Mỹ định cư, lô đồ này quá cồng kềnh và nặng nề không mang theo được .Khoảng đầu thập niên 1980, thân nhân đã bán lô đồ cho một người quốc tế, và bị hải quan trường bay cảng hàng không Tân Sơn Nhất giữ lại khi đang thông quan. Sau khi xác lập là cổ vật, cơ quan chức năng đã quyết định hành động tịch thu và đưa về cất giữ ở Bảo tàng Lịch sử Nước Ta tại TP Hồ Chí Minh theo pháp luật đương thời .

Tỏ đạo huyền diệu, rộng mở giáo hóa

” … Cổ khí minh văn đều là phát tỏ đạo huyền diệu, mà rộng mở giáo hóa chính đáng. Duy có bậc đại thánh nhân chế tác hơn hẳn hạng tầm thường, đổi hết phong tục đơn thuần hủ lậu từ thời cuối Lê trở về trước, mở mang văn minh thịnh trị cho nước Đại Nam ta đến nghìn muôn đời sau. Đẹp đẽ thay ! Thịnh thay ! ” – sách Đại Nam thực lục triều Nguyễn ( quyển 220, đệ nhị kỷ ) .

***********

Xem thêm: Bàn ủi hơi nước treo công nghiệp Silver Star ES-94A – 1200W – https://dichvubachkhoa.vn

Nhiều chiếc áo rất quý của hoàng đế, hoàng thái hậu và các bậc quan lại thời Nguyễn, thật lạ lùng, được sưu tầm từ vùng người thiểu số ven dãy Trường Sơn của tỉnh Quảng Trị, kể cả trên đất Lào…

>> Kỳ tới: Mua áo vua quan ở biên giới 

Số phận kỳ lạ của báu vật thời Nguyễn – Kỳ 2: Bảo vật thiêng liêng được giữ gìn TTO – Lần tiên phong trong lịch sử vẻ vang, những hiện vật quý, quan trọng và thiêng liêng nhất của triều đại phong kiến ở đầu cuối mọi người đinh ninh đã mất bỗng được trưng ra khiến người thưởng ngoạn cũng cảm thấy diễm phúc được nhìn ngắm một lần trong đời.

Source: https://dichvubachkhoa.vn
Category : Sửa Gia Dụng Bách Khoa